Khi con đi du học, ai sẽ chăm sóc ông bà, bố mẹ?
Nhiều gia đình dồn hết tâm sức vào hồ sơ, visa và học phí cho con. Phần chăm sóc người lớn tuổi ở quê thường bị gác lại. Đến khi con nộp hồ sơ xong, cả nhà mới chợt nhận ra chưa ai sắp xếp chuyện ông bà ăn uống, khám bệnh ra sao.
Chúng tôi từng gặp tình huống này khá nhiều lần. Có gia đình chỉ còn hai tuần nữa con bay, mà người thân vẫn chưa có ai trông nom. Khi thời gian gấp gáp như vậy, mọi quyết định đều dễ vội vàng và dễ sai. Vì thế, chuyện này nên được bàn ngay từ khi bắt đầu lên kế hoạch du học.
Phụ huynh thường lo ba điều: người thân có bị bỏ bê không, có ngã bệnh mà không ai hay biết không, và chi phí có vượt quá khả năng không. Những nỗi lo ấy hoàn toàn chính đáng. Bạn chỉ cần bình tĩnh ngồi xuống liệt kê từng nỗi lo, rồi tìm phương án cho từng cái.
Đánh giá nhu cầu chăm sóc của người thân trước khi quyết định
Trước khi nhìn vào bảng giá, bạn cần biết người thân đang thật sự cần gì. Nói đơn giản, đây là bước xác định có bao nhiêu việc phải có người làm hộ cho người lớn tuổi mỗi ngày.
Điều đầu tiên cần xem là mức độ tự chủ. Nếu ông bà vẫn tự tắm, tự ăn và đi lại được, nhu cầu chăm sóc sẽ nhẹ hơn nhiều. Ngược lại, nếu cần người đỡ khi đứng dậy hoặc phải làm hộ toàn bộ việc vệ sinh, chi phí và mức độ chăm sóc sẽ thay đổi hẳn.
- Tự lập hoàn toàn: chỉ cần theo dõi định kỳ
- Hỗ trợ một phần: cần người nhắc uống thuốc và đi lại
- Hỗ trợ toàn phần: nằm một chỗ hoặc suy giảm nhận thức
Điều thứ hai là sức khỏe nền. Tiểu đường, bệnh tim mạch hay huyết áp cao cần được theo dõi đều đặn. Một người có bệnh mạn tính chưa chắc cần điều dưỡng túc trực, nhưng chắc chắn cần đo đường huyết và kiểm tra thuốc đúng lịch. Bạn nên ghi lại toàn bộ bệnh nền và thuốc đang dùng trước khi đi tìm hiểu bất kỳ nơi nào.
Điều thứ ba thường bị xem nhẹ nhất là nhu cầu tinh thần. Người cao tuổi sống một mình dễ buồn và ít nói chuyện. Có những người không cần nhiều thuốc hơn, mà chỉ cần có ai đó trò chuyện với mình mỗi ngày. Khi cân nhắc phương án, bạn nên đưa yếu tố này vào danh sách.
Các phương án chăm sóc khi gia đình vắng nhà
Hiện có ba hướng chính. Mỗi hướng đều có lợi thế và bất tiện riêng, vì vậy đừng chọn chỉ dựa vào cảm tính hay lời giới thiệu của người quen.
Hướng đầu tiên là thuê người giúp việc hoặc điều dưỡng tại nhà. Người thân được ở trong không gian quen thuộc, và với người lớn tuổi, điều này có ý nghĩa rất lớn. Tuy vậy, bạn sẽ phải tự quản lý người làm. Khi họ nghỉ ốm hoặc nghỉ việc, gia đình phải tìm người thay thế ngay, nếu không người thân sẽ không có ai chăm.
Hướng thứ hai là gửi người thân vào cơ sở dưỡng lão. Ở đó thường có nhân viên trực suốt ngày đêm và khu sinh hoạt chung để người cao tuổi giao lưu. Giữa các mô hình có sự khác biệt khá lớn. Có nơi chỉ lo ăn ở, có nơi lại có y tế tại chỗ và phục hồi chức năng. Bạn nên hỏi kỹ xem cơ sở đang áp dụng mô hình nào, và điều đó có khớp với nhu cầu của người thân hay không.
Hướng thứ ba là kết hợp hai cách trên. Ví dụ ban ngày có người giúp việc, buổi tối có người thân ở gần luân phiên trông nom. Cách này linh hoạt, nhưng cần thống nhất lịch làm việc rõ ràng ngay từ đầu. Nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng mỗi người nghĩ người kia sẽ lo, và cuối cùng không ai thật sự đứng ra lo.
Quy trình khảo sát và so sánh cơ sở dưỡng lão
Khi đã nghiêng về phương án gửi vào cơ sở, bạn nên đi theo ba bước sau. Làm đúng thứ tự sẽ giúp bạn không bị cuốn theo lời mời chào hấp dẫn nhưng thiếu cơ sở.
Bước 1: Xác định ngân sách và khoảng thời gian. Bạn cần biết mỗi tháng gia đình chi được bao nhiêu và dự kiến gửi người thân trong bao lâu. Gửi vài tháng khác hẳn gửi nhiều năm, vì nhiều nơi có ưu đãi cho hợp đồng dài hạn. Đừng quên tính thêm khoản dự phòng cho các chi phí phát sinh bất ngờ.
Bước 2: Lập danh sách tiêu chí. Vị trí có đủ gần để con cháu thăm nom được không? Có bác sĩ trực không, và trực theo ca nào? Điều dưỡng có đủ số lượng so với số người được chăm không? Hãy viết tất cả ra giấy để so sánh công bằng giữa các nơi, thay vì nhớ mang máng rồi đánh giá theo ấn tượng.
Bước 3: Đến tận nơi khảo sát. Hình ảnh trên website thường đẹp hơn thực tế rất nhiều. Hãy trực tiếp hỏi ban quản lý họ xử lý thế nào khi người thân bị ngã, sốt cao hay cần cấp cứu lúc nửa đêm. Một câu trả lời cụ thể, có quy trình rõ ràng thường đáng tin hơn những lời mơ hồ, chung chung. Bạn cũng nên ghé thăm vào một buổi khác trong ngày để xem không khí thật sự của cơ sở.
Cách đọc bảng giá và các khoản phí phát sinh
Bảng giá của viện dưỡng lão cao cấp thường trông khá đơn giản, nhưng hóa đơn cuối tháng đôi khi cao hơn dự tính rất nhiều. Vì vậy, trước khi ký bất cứ điều gì, bạn cần hiểu rõ từng loại phí và cách nó được tính.
Phí cố định hàng tháng thường bao gồm tiền phòng, ăn uống và sinh hoạt cơ bản. Đây là khoản không thay đổi nên dễ tính toán. Ngược lại, phí dịch vụ theo nhu cầu sẽ dao động tùy tình trạng sức khỏe của người thân. Ví dụ, nếu thêm giờ điều dưỡng, làm xét nghiệm định kỳ hay tập vật lý trị liệu thì khoản này sẽ tăng lên tương ứng.
Các khoản thường gặp còn có tiền đặt cọc khi nhập viện, phí làm thủ tục ban đầu, cùng chi phí thuốc và vật tư y tế. Có cơ sở tính thuốc riêng theo đơn, có cơ sở lại gộp sẵn trong gói. Hãy hỏi rõ điều này, vì chỉ riêng khoản thuốc đã có thể làm tổng chi phí chênh lệch đáng kể giữa các nơi.
Khi so sánh giá giữa các cơ sở với gói dịch vụ khác nhau, đừng chỉ nhìn vào con số cuối cùng. Hãy đưa hai bảng giá về cùng một danh mục dịch vụ rồi mới đối chiếu. Theo quy định hiện hành, cơ sở phải niêm yết giá minh bạch, nên bạn có quyền yêu cầu xem chi tiết từng khoản, và không nên ngại hỏi lại nhiều lần nếu chưa hiểu.
Thủ tục và hồ sơ cần chuẩn bị
Hồ sơ nghe có vẻ rườm rà, nhưng chỉ thiếu một giấy tờ là thủ tục nhập viện đã bị chậm lại. Bạn nên chuẩn bị gọn gàng từ trước khi đến nơi, để ngày nhập cơ sở diễn ra suôn sẻ.
Giấy tờ tùy thân và sổ khám bệnh là bắt buộc. Kèm theo nên có bản tóm tắt bệnh sử và danh sách thuốc đang dùng, kể cả liều lượng. Điều này giúp nhân viên y tế nắm được tình trạng của người thân ngay từ ngày đầu, tránh phải hỏi đi hỏi lại trong lúc gia đình đang lo lắng.
Hợp đồng dịch vụ cần được đọc kỹ từng điều khoản, không nên lướt qua. Đặc biệt chú ý phần chấm dứt hợp đồng, hoàn tiền khi người thân phải chuyển viện giữa chừng, và trách nhiệm của mỗi bên khi xảy ra sự cố. Nếu có chỗ nào không hiểu, hãy nhờ người am hiểu pháp lý xem giúp trước khi ký.
Khi gia đình đang sinh sống ở nước ngoài, bạn cần có người đại diện pháp lý tại Việt Nam. Có thể lập giấy ủy quyền có công chứng để người này thay mặt ký giấy tờ. Đây là chỗ nhiều gia đình bỏ qua, và về sau rất khó xử lý nếu cần gấp.
Sai lầm thường gặp khi chọn dịch vụ chăm sóc người cao tuổi
Qua quá trình làm việc, chúng tôi thấy có ba sai lầm lặp đi lặp lại. Nếu tránh được chúng, bạn đã đi trước phần lớn các gia đình khác.
Sai lầm đầu tiên là chỉ nhìn vào giá. Cơ sở rẻ nhất chưa chắc đã phù hợp nhất. Có khi chất lượng chăm sóc thực tế kém xa so với những gì được giới thiệu, và chi phí tiết kiệm được lại mất đi vì những rủi ro về sức khỏe.
Sai lầm thứ hai là không hỏi trước về tình huống khẩn cấp. Người lớn tuổi có thể ngã hoặc đột quỵ bất cứ lúc nào. Nếu không biết quy trình xử lý cụ thể, gia đình ở xa sẽ rất bối rối khi nhận được tin dữ. Hãy yêu cầu cơ sở trình bày quy trình bằng văn bản.
Sai lầm thứ ba là thiếu kênh liên lạc rõ ràng. Gia đình chỉ biết tình hình khi có chuyện xảy ra, và đến lúc đó thì đã muộn. Hãy thống nhất ngay từ đầu cách cơ sở báo cáo định kỳ, người đầu mối là ai, và số điện thoại trực đêm để liên hệ khi cần.
Giữ liên lạc và theo dõi chất lượng chăm sóc từ xa
Dù con đang học ở nước ngoài, bạn vẫn có thể theo dõi bố mẹ khá sát sao. Điều quan trọng là phải có lịch cố định, thay vì chỉ gọi khi nhớ ra.
Bạn có thể thống nhất video call hai lần mỗi tuần, kèm theo báo cáo sức khỏe ngắn gọn qua tin nhắn. Báo cáo nên ghi rõ ăn uống thế nào, giấc ngủ ra sao, đã uống thuốc đủ chưa và tâm trạng người thân lúc đó ra sao. Những chi tiết nhỏ này phản ánh chất lượng chăm sóc rõ hơn nhiều so với một câu “vẫn ổn” chung chung.
Có vài dấu hiệu bạn nên để ý. Nếu người thân gầy đi nhanh, người có mùi lạ hoặc quần áo bẩn, hay tỏ ra sợ hãi khi nói về nơi ở, đó là tín hiệu cần hỏi lại kỹ. Ngược lại, khi nhân viên chủ động báo cáo tình hình trước khi gia đình hỏi, đó thường là dấu hiệu tích cực về thái độ làm việc.
Khi có thắc mắc, hãy trao đổi nhẹ nhàng với nhân viên hoặc quản lý. Nếu có phản ánh, nên ghi lại cụ thể ngày giờ và sự việc để làm việc dựa trên căn cứ rõ ràng, thay vì tranh cãi cảm tính.
Kế hoạch dự phòng khi hoàn cảnh gia đình thay đổi
Thời gian du học có thể kéo dài hơn dự tính, và con cũng có thể phải về nước đột xuất vì lý do cá nhân. Vì vậy, phương án dự phòng cần được chuẩn bị ngay từ đầu chứ không nên để đến lúc cần mới tính.
Hãy chuẩn bị sẵn một người có thể thay thế khi cần, chẳng hạn người họ hàng ở gần. Đồng thời, thống nhất ai là người ra quyết định khi có tình huống khẩn cấp, và ai chịu trách nhiệm tài chính trong thời gian đó. Việc rõ ràng ngay từ đầu sẽ tránh được nhiều mâu thuẫn trong gia đình về sau.
Việc này nghe thì phiền, nhưng chỉ cần ngồi lại một buổi và ghi ra giấy là đủ. Khi có chuyện thật sự xảy ra, cả nhà sẽ không phải cãi nhau trong lúc đang hoảng hốt, và người thân cũng được chăm sóc kịp thời.
Câu hỏi thường gặp
Gửi người cao tuổi vào viện dưỡng lão có phù hợp khi con đang du học không?
Phương án này phù hợp khi người thân cần theo dõi y tế thường xuyên hoặc sống một mình không đảm bảo an toàn. Điều quan trọng là chọn nơi có nhân viên trực liên tục và cập nhật tình hình đều đặn cho gia đình. Nếu người thân vẫn tự lập tốt, một phương án chăm sóc tại nhà có thể đơn giản và thoải mái hơn cho cả hai bên.
Nên bắt đầu tìm hiểu dịch vụ chăm sóc trước khi con nộp hồ sơ bao lâu?
Chúng tôi khuyên bạn nên bắt đầu sớm, khoảng ba đến sáu tháng trước ngày con đi. Khoảng thời gian này đủ để khảo sát, so sánh và thử dịch vụ trước khi ký hợp đồng dài hạn, tránh tình trạng phải quyết định vội vàng vào phút chót.
Làm sao biết bảng giá của cơ sở đã bao gồm đủ các chi phí cần thiết?
Bạn nên yêu cầu bảng chi tiết bằng văn bản, liệt kê từng khoản và ghi rõ những gì chưa được tính. Hãy hỏi riêng về thuốc, xét nghiệm, phí cấp cứu và phí phát sinh khi phải chuyển viện. Nếu nhân viên trả lời mơ hồ hoặc né tránh, đó là dấu hiệu bạn nên cân nhắc lại trước khi quyết định.
Có cần giấy tờ đặc biệt khi gia đình ở nước ngoài và muốn làm thủ tục thay?
Thông thường bạn cần giấy ủy quyền có công chứng, và tùy quốc gia nơi bạn đang sinh sống mà có thể cần thêm bước hợp pháp hóa lãnh sự. Người được ủy quyền cần mang theo giấy tờ tùy thân hợp lệ. Nên hỏi trước cơ sở để biết chính xác họ chấp nhận loại giấy nào, tránh phải làm lại nhiều lần.
Có thể điều chỉnh gói dịch vụ nếu nhu cầu của người thân thay đổi không?
Thường là có, nhưng cần được thỏa thuận rõ trong hợp đồng ngay từ đầu. Hãy hỏi cơ sở có cho nâng hoặc giảm gói không, và phí chuyển đổi được tính ra sao. Khi tình trạng sức khỏe của người thân thay đổi, bạn nên trao đổi sớm để điều chỉnh kịp thời, tránh để chăm sóc bị gián đoạn.
Nếu bạn đang cân nhắc phương án chăm sóc người thân trong thời gian con du học, hãy liên hệ với đội ngũ tư vấn để được trao đổi kỹ hơn về nhu cầu cụ thể của gia đình. Bạn cũng có thể tham khảo bảng giá và thủ tục tại đây để có thêm thông tin trước khi quyết định.
Để hiểu thêm về lộ trình chuẩn bị khi đi du học, bạn có thể đọc bài hướng dẫn thủ tục visa, hồ sơ và điều kiện nhập học. Nếu gia đình đang tính đến chuyện du học Úc, bài du học Úc với nhiều cơ hội tại Học viện Holmesglen cũng là gợi ý đáng tham khảo. Và khi bắt đầu cân nhắc chi phí du học tổng thể, bạn nên xem qua các hình thức học bổng toàn phần và bán phần để cân đối ngân sách cho cả gia đình.
